مدیریت هوشمند سرمایه انسانی

مدیریت هوشمند سرمایه انسانی

بازاندیشی در حکمرانی هوشمند: تقدم حکمران هوشمند در تعامل انسان، نهاد و فناوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
علیرضا میرجمهری
عضو هیئت علمی دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران.
10.22034/imhr.2025.541774.1036
چکیده
زمینه و هدف: تحول دیجیتال، زمینه‌ساز ظهور مفهوم «حکمرانی هوشمند» شده است؛ مفهومی که بر بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای ارتقای کارآمدی و پاسخگویی دولت‌ها تأکید دارد. با این حال، بیشتر پژوهش‌های موجود، به‌ویژه در ادبیات دولت دیجیتال، دچار غلبه‌ی رویکرد فناوری‌محور بوده و از عامل انسانی و کیفیت حکمرانان غفلت کرده‌اند. این امر یک خلأ نظری جدی در مطالعات حکمرانی ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، بر تقدم «حکمران هوشمند» نسبت به ابزار و ساختار در تحقق حکمرانی هوشمند تمرکز می‌کند.
روش پژوهش: روش تحقیق به‌صورت نظری ـ تحلیلی و تطبیقی کیفی طراحی شده و بر مبنای مدل مفهومیIntelliGov (Vigoda-Gadot, 2024) سه سطح هوش انسانی، نهادی و مصنوعی مورد بررسی قرار گرفته است. داده‌ها از مرور ادبیات علمی، اسناد سیاستی بین‌المللی (OECD، UNDP، بانک جهانی) و مطالعات موردی چهار کشور منتخب ـ تایوان، استونی، دانمارک و هند ـ گردآوری شده‌اند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که در کشورهایی چون تایوان و دانمارک، حضور حکمرانان هوشمند موجب ارتقای ظرفیت نهادی و استفاده اخلاقی از فناوری شده است. در مقابل، تجربه هند نشان می‌دهد که توسعه‌ی صرف فناوری بدون تقویت حکمرانان و نهادها، به تعمیق شکاف دیجیتال و کاهش اعتماد عمومی منجر می‌شود.
نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر استدلال می‌کند که حکمرانی هوشمند در جوهره خود پدیده‌ای انسان‌محور است و فناوری صرفاً نقش تقویت‌کننده دارد. بنابراین، تربیت و پرورش حکمرانان هوشمند باید در اولویت سیاست‌گذاری‌های عمومی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی هوشمند
حکمران هوشمند
هوش انسانی
هوش نهادی
هوش مصنوعی

موضوعات

  • Chen, Y.-C., & Hsiao, C. (2022). Citizen satisfaction with digital government services in Taiwan: Examining trust and participation outcomes. Government Information Quarterly, 39(3), 101715. https://doi.org/10.1016/j.giq.2022.101715
  • Christiansson, J., & Grönvall, E. (2024). Mapping user participation in the design of digital public services. In Proceedings of the Participatory Design Conference. ACM. https://doi.org/10.1145/3666094.3666102
  • Denhardt, J. V., & Denhardt, R. B. (2007). The New Public Service: Serving, Not Steering (2nd ed.). M.E. Sharpe.
  • Efthymiou, I. P. (2025). The role of e-government and e-governance in modern societies. In I. P. Efthymiou (Ed.), Public Governance Practices in the Age of AI (pp. 16–40). IGI Global. https://www.igi-global.com/chapter/the-role-of-e-government-and-e-governance-in-modern-societies/372313
  • Floridi, L. (2021). The Ethics of Artificial Intelligence. Oxford University Press.
  • Gardner, H. (1983). Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. Basic Books.
  • Gasser, U., & Almeida, V. (2017). A layered model for AI governance. IEEE Internet Computing, 21(6), 58–62. https://doi.org/10.1109/MIC.2017.4180835
  • George, A. L., & Bennett, A. (2005). Case Studies and Theory Development in the Social Sciences. MIT Press.
  • Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
  • Goleman, D. (2006). Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ (10th anniversary ed.). Bantam.
  • Goleman, D. (2006). Social Intelligence: The New Science of Human Relationships. Bantam Books.
  • Grimmelikhuijsen, S., Porumbescu, G., Hong, B., & Im, T. (2013). The effect of transparency on trust in government: A cross-national comparative experiment. Public Administration Review, 73(4), 575–586. https://doi.org/10.1111/puar.12047
  • Gurumurthy, A., & Chami, N. (2022). Reclaiming Data Commons: A Rights-Based Framework for Data Governance in India. IT for Change. https://itforchange.net/reclaiming-data-commons
  • Heclo, H. (1974). Modern Social Politics in Britain and Sweden. Yale University Press.
  • Henriksen, A., & Blond, L. (2023). Executive-centered AI? Designing predictive systems for the public sector. Social Studies of Science, 53(4), 452–475. https://doi.org/10.1177/03063127231163756
  • Howlett, M., & Rayner, J. (2007). Design principles for policy mixes: Cohesion and coherence in “new governance arrangements”. Policy and Society, 26(4), 1–18. https://doi.org/10.1016/S1449-4035(07)70118-2
  • Islam, M. D. M., Islam, M. R., & Badhan, I. A. (2025). The role of artificial intelligence in carbon pricing policies: Economic and environmental implications. Journal of Engineering and Computational Innovation Research. Retrieved from https://jecir.com/index.php/jecir/article/view/23
  • Misuraca, G., van Noordt, C., & Boukli, A. (2022). AI Watch: Artificial Intelligence in public services. European Commission, JRC. https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC127729
  • Mungiu-Pippidi, A. (2016). The Quest for Good Governance: How Societies Develop Control of Corruption. Cambridge University Press.
  • OECD. (2022). Digital Government Index 2022. Retrieved from https://www.oecd.org/gov/digital-government/
  • OECD. (2022). Digital Government Review of Denmark, Estonia and Korea: Towards Common Values and Guidelines for Digital Transformation. OECD Digital Government Studies. https://doi.org/10.1787/fcbf38cc-en
  • OECD. (2023). GovTech Maturity Index 2023: Powering Public Sector Transformation. https://www.oecd.org/gov/digital-government/govtech-index-2023.pdf
  • OECD. (2023). Trust in Government 2023: Citizen Perspectives in the Digital Age. Retrieved from https://www.oecd.org/governance/trust/
  • Roy, D., & Dey, S. (2023). Digital exclusion in India’s welfare systems. Journal of Development Policy and Practice, 8(1), 45–61. https://doi.org/10.1177/24551333231163723
  • Schmager, S., Grøder, C. H., Parmiggiani, E., Pappas, I., & Vassilakopoulou, P. (2024). Exploring citizens’ stances on AI in public services: A social contract perspective. Data & Policy, 6, e19.
  • Scupola, A., & Mergel, I. (2021). The co-creation of digital public services: A systematic literature review. Information Systems Frontiers, 23(6), 1407–1431. https://doi.org/10.1007/s10796-020-10002-z
  • Scupola, A., & Mergel, I. (2022). Co-production in digital transformation of public administration and public value creation: The case of Denmark. Government Information Quarterly, 39(4), 101704. https://doi.org/10.1016/j.giq.2022.101704
  • Seawright, J., & Gerring, J. (2008). Case selection techniques in case study research: A menu of qualitative and quantitative options. Political Research Quarterly, 61(2), 294–308. https://doi.org/10.1177/1065912907313077
  • Senge, P. M. (1990). The Fifth Discipline: The Art & Practice of The Learning Organization. Doubleday.
  • Shneiderman, B. (2022). Human-Centered AI. Oxford University Press.
  • Sørensen, E., & Torfing, J. (2009). Making governance networks effective and democratic through metagovernance. Public Administration, 87(2), 234–258. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.2009.01753.x
  • UNDP. (2023). Artificial Intelligence and the Future of Public Trust. United Nations Development Programme. https://www.undp.org
  • Vigoda-Gadot, E. (2024). Can Governance be Intelligent?: An Interdisciplinary Approach and Evolutionary Modelling for Intelligent Governance in the Digital Age. Cambridge University Press.
  • Weigl, L., Roth, T., Amard, A., & Zavolokina, L. (2024). When public values and user-centricity in e-government collide – A systematic review. Government Information Quarterly, 41(1), 101850. https://doi.org/10.1016/j.giq.2024.101850
  • Zavolokina, L., Schwabe, G., & Weigl, L. (2024). Ethics by design in AI-based public services: The case of digital decision support systems. Information Polity, 29(2), 123–145. https://doi.org/10.3233/IP-220244