مدیریت هوشمند سرمایه انسانی

مدیریت هوشمند سرمایه انسانی

طراحی مدل کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت سازمان های دولتی (مورد مطالعه: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حمید اکبری 1
مهدی محمدی 2
اسمعیل رستم زاده گنجی 3
داود غلامرضائی 4
حمید تابلی 5
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
4 استادیار مدیریت، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
5 دانشیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/imhr.2026.583455.1095
چکیده
زمینه و هدف: با ظهور عصر تحول دیجیتال و نفوذ هوش مصنوعی در ساختارهای مدیریتی، سازمان‌ها نیازمند الگوهای نوینی هستند که علاوه بر کارآمدیِ فناورانه، با مبانی ارزشی و بومی همسو باشد. این مقاله با هدف طراحی یک مدل از کاربردهای هوش مصنوعی در سازمان دولتی ثبت اسناد و املاک کشور تدوین شده است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف، توسعه‌ای-کاربردی و از نظر ماهیت داده‌ها، آمیخته (کیفی-کمی) است. در گام کیفی، با استفاده از تحلیل مضمون و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته براساس قاعده «اشباع نظری» با ۱۷ نفر از خبرگان، هفت حوزه کلیدی قابلیت‌پذیری هوش مصنوعی در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور شناسایی گردید. در گام کمی، با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته و مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM)، اولویت‌بندی و اعتباریابی حوزه‌ها انجام شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به ترتیب عبارتند از: (۱) سامانه تشخیص و پیشگیری از جعل اسناد، (۲) موتور تطبیق هوشمند امضا و اثر انگشت، (۳) سیستم استخراج خودکار اطلاعات از اسناد تصویری با استفاده از پردازش زبان طبیعی و نویسه خوان نوری (OCR) پیشرفته، (۴) سامانه رتبه‌بندی ریسک معاملات، (۵) چت‌بات هوشمند خدمات ثبتی، (۶) سیستم پایش و هشداردهنده تخلفات اداری، و (۷) ابزار پیش‌بینی حجم خدمات و تخصیص بهینه منابع.
نتیجه‌گیری: در پایان، معماری فنی پیشنهادی و چالش‌های پیاده‌سازی (از جمله حریم خصوصی، یکپارچگی داده‌ها و پذیرش کاربران) ارائه شده است. این پژوهش نشان می‌دهد که استقرار تدریجی سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند دقت را تا ۹۴ درصد افزایش، زمان پردازش اسناد را تا ۷۶ درصد کاهش و خطاهای انسانی را تا ۸۹ درصد کاهش دهد.
کلیدواژه‌ها
هوش مصنوعی
سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
پردازش هوشمند اسناد
ثبت دیجیتال
موضوعات
-     آذر، عادل؛ غلامزاده، رسول. و قنواتی، مهدی. (1391). مدلسازی مسیری ساختاری در مدیریت، کاربرد نرم­افزار Smart PLS، انتشارات نگاه دانش، تهران.
-     اکبری،  ایمان؛ دانایی فرد، حین. عبدالحمید، مهدی؛ محمودی، مصطفی. خسروی، مهدی. (1403). شناسایی و اولویت بندی موانع و چالش های حکمرانی داده محور از منظر به کارگیری هوش مصنوعی و فناوری های مبتنی بر داده در بخش عمومی، 14(51)، 81-56. https://doi.org/10.22034/sspp.2024.2026836.3610
-      پرتوی خاقان، بهزاد. (1404). ارزیابی کاربرد‌های هوش مصنوعی در برنامه‌ریزی توسعه منابع انسانی. مدیریت هوشمند سرمایه انسانی، 2(6)، 176-147.https://doi.org/10.22034/imhr.2026.565732.1053  
-     ترابی، محمدامین. اقبال، حدیث. (1403). ارائه مدل حاکمیت هوش مصنوعی برای حکمرانی دولت در جمهوری اسلامی ایران. دولت پژوهی ایران معاصر، 10 (4)، 42-11. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27831914.1403.10.4.1.4
-     شاددل، امیرحسین. (1402). آینده مدیریت و تصمیم‌گیری با استقرار سامانه‌های هوش مصنوعی. فصلنامه آینده پژوهی راهبردی، 2(5)، 138-121. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.28212592.1402.2.5.5.2
-     فشاری، مجید. و مظاهری فر، پوریا. (1395). مقایسه الگوریتمهای پیش بینی و بهینه سازی در بورس اوراق بهادار تهران. تحلیل های اقتصادی توسعه ایران، 4(2)، 76-59. https://doi.org/10.22051/edp.2017.12123.1062
-     گلشاهی، بهنام. و مرتضی‌زاده، علیرضا. (1403). سناریوپردازی مخاطرات گسترش هوش مصنوعی در فرایندهای مدیریت سرمایه‌ انسانی. مدیریت هوشمند سرمایه انسانی، 1(1)، 60-29. https://doi.org/10.22034/imhr.2024.480339.1011
-     محرابی، نازیلا؛ خراشادی زاده، سحر. کریمیان، راحله. (1402). شناسایی مولفه های هوش مصنوعی در پیاده سازی مدیریت دانش. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 9(3)، 390-351. https://doi.org/10.22091/stim.2023.8924.1906
-     میرجمهری، علیرضا. (1404). بازاندیشی در حکمرانی هوشمند: تقدم حکمران هوشمند در تعامل انسان، نهاد و فناوری. مدیریت هوشمند سرمایه انسانی، 2(4)، 67-27. https://doi.org/10.22034/imhr.2025.541774.1036
-     نظری زاده، فرهاد؛ فارسیجانی، احسان. و خزاییل، حمید. (1402). آینده هوش مصنوعی در مدیریت راهبردی سازمان. علوم حیاتی و عرصه های نوپدید، 1(1)، 156-119.
-     نوروزی، میکائیل؛ چیت سازیان، علیرضا. سیدطباطبایی، سیدمهدی. (1401). پژوهش‌های مدیریت رفتار سازمانی با رویکرد اسلامی: مرور دامنه‌ای. مدیریت اسلامی، 30(1)، 164-113. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516980.1401.30.1.6.5
-     نوفرستی، علی. و افخمی روحانی، حسین. (1404). بازپردازی مفهوم زیارت در نظام و تمدن اسلامی براساس جهان‌بینی توحیدی برآمده از مفهوم عهد. فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 8(1)، 176-145. https://doi.org/10.22070/nic.2025.19415.1328
-     ولیوند زمانی، حسین. مرتضی زاده، علیرضا. (1403). بررسی تاثیر استفاده از هوش مصنوعی بر فرایند تصمیمگیری مدیران در مدیریت بحران‌های سازمانی. مدیریت بحران‌های اجتماعی، 16(2)، 26-11.  https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20083564.1403.16.2.1.8
-     یزدانی، حمیدرضا. حکیمی نیا، مسعود. (1403). شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های بکارگیری هوش مصنوعی درمدیریت منابع انسانی: رویکرد فراترکیب. مدیریت منابع انسانی پایدار، 6(10)، 139-113. https://doi.org/10.22080/shrm.2024.4601
-     Akbari, I., Danaee Fard, H.,Abdolhamid, M., Mahmoudi, M., & Khosravi, M. (2024). Identifying and prioritizing the obstacles and challenges of data-driven governance from the perspective of applying artificial intelligence and data-based technologies in the public sector. Strategic studies of public policy, 14(51), 56-81. https://doi.org/10.22034/sspp.2024.2026836.3610 [in persian]
-     Al-Baity, H. H. (2023). The Artificial Intelligence Revolution in Digital Finance in Saudi Arabia: A Comprehensive Review and Proposed Framework. Sustainability, 15(18), 13725. https://doi.org/10.3390/su151813725 
-     Azar, A., Gholamzadeh, R., Ghanavati, M. (2012). Structural Path Modeling in Management, Applying SmartPLS, Negahedanesh Publishing: Ltd. [in persian]
-     Davenport, T. H., & Ronanki, R. (2018). Artificial intelligence for the real world. Harvard business review, 96(1), 108-116.
-     Feshari, M. and Mazaherifar, P. (2016). The Comparison of Prediction and Optimization Algorithms in Portfolio Selection on Tehran Stock Market. Iranian Economic Development Analyses, 4(2), 59-76. https://doi.org/10.22051/edp.2017.12123.1062 [in persian]
-     Gill, J., & Price, I. (2022). A meme‐based research programme for management and organization studies. International Journal of Management Reviews, 24(3), 415-432. https://doi.org/10.1111/ijmr.12285
-     Golshahi,B and Mortezazadeh,A . (2024). Scenario Planning for the Risks of Expanding Artificial Intelligence in Human Capital Management Processes. Intelligent Management of Human Capital, 1(1), 60-29. https://doi.org/10.22034/imhr.2024.480339.1011 [in persian]
-     Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford publications.
-     Mehrabi, N., khorashadizadeh, S., & Karimian, R. (2023). Identifying the components of artificial intelligence in the implementation of knowledge management. Sciences and Techniques of Information Management, 9(3), 351-390. https://doi.org/10.22091/stim.2023.8924.1906 [in persian]
-     Mesoudi, A. (2011). Cultural evolution: How Darwinian Theory can explain human culture and synthesize the social sciences. In Cultural Evolution. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/9780226520452
-     Mirjomehri,A .(2025). Reframing Smart Governance: The Primacy of the Smart Governor in Human–Institution–Technology Interaction. Intelligent Management of Human Capital, 2(4), 67-27. https://doi.org/10.22034/imhr.2025.541774.1036 [in persian]
-     Nazarizadeh, F., Farsijani, E., Khazaeil, H. (2023). The future of artificial intelligence in strategic management of organizations. Life Sciences and Emerging Fields, 1(1), 156-119. [in persian]
-     Noferesti,A. and Afkhami Rohani,H. (2025). Reconceptualization of Ziyarat (Pilgrimage) in the Islamic System and Civilization Based on the Monotheistic Worldview Emerging from the Covenant Concept. Scientific Journal of New Islamic Civilization Fundamental Studies, 8(1), 145-176. https://doi.org/10.22070/nic.2025.19415.1328 [in persian]
-     Noruzi, M., Chitsazian, A., & Sayyed Tabatabai, S. M. (2022). Organizational behavior management researches with an Islamic approach: a domain review. Scientific Journal of Islamic Management, 30(1), 113-164. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516980.1401.30.1.6.5 [in persian]
-     Partovi Khaghan, B. (2025). Evaluating the applications of artificial intelligence in human resource development planning. Intelligent Management of Human Capital, 2(6), 176-147. https://doi.org/10.22034/imhr.2026.565732.1053 [in persian]
-     Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., & Bommer, W. H. (1996). Transformational leader behaviors and substitutes for leadership as determinants of employee satisfaction, commitment, trust, and organizational citizenship behaviors. Journal of management, 22(2), 259-298. https://doi.org/10.1177/014920639602200204
-     Rana, N. P., Pillai, R., Sivathanu, B., & Malik, N. (2024). Assessing the nexus of Generative AI adoption, ethical considerations and organizational performance. Technovation, 135, 103064. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2024.103064
-     Shaddel, A. (2023). The Future of Management and Decision-Making with the Implementation of Artificial Intelligence Systems. Strategic Futures Studies, 2(5), 121-138. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.28212592.1402.2.5.5.2 [in persian]
-     Sperber, D. (1996). Explaining culture: A naturalistic approach (Vol. 21). Blackwell: Oxford.
-     Tolbert, C. L. (2022). A Hermeneutic Study of Industrial Distribution: The Nuanced Understanding of Organizational Fitness in the Context of Complex Systems & Memetic Culture: Columbia International University.
-     Torabi, M. A., & Eghbal, H. (2025). Proposing an Artificial Intelligence Governance Model for State Administration in the Islamic Republic of Iran. State Studies of Contemporary Iran, 10(4), 42-11. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27831914.1403.10.4.1.4 [in persian]
-     Valiwand Zamani, H & Mortezadeh, A.R. (2024). Investigating the effect of using artificial intelligence on the decision-making process of managers in managing organizational crises. Social crisis management 16(2), 11–26. [in persian]
-     Yazdani, H., & Hakiminia, M. (2024). Identifying the challenges and opportunities of using artificial intelligence in Human resource management with a meta-synthesis approach. Journal of Sustainable Human Resource Management, 6(10), 139-113. https://doi.org/10.22080/shrm.2024.4601 [in persian]