مدیریت هوشمند سرمایه انسانی

مدیریت هوشمند سرمایه انسانی

واکاوی و تبیین شایستگی‌های مدیران منابع انسانی در عصر همکاری با عامل‌های هوشمند خودمختار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محبوبه عسکری باقرآبادی 1
محمد صادق حیدری 2
عباس شفیعی 3
1 استادیار گروه مدیریت بازرگانی و دولتی ، دانشگاه شاهد ، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
3 دانش آموخته دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
10.22034/imhr.2026.582963.1093
چکیده
زمینه و هدف: تحول دیجیتال و گسترش به‌کارگیری هوش مصنوعی در سازمان‌ها، به‌ویژه در صنعت بانکداری، نقش و مسئولیت مدیران منابع انسانی را دگرگون کرده است. در عصر همکاری با عامل‌های هوشمند مستقل، شناسایی و تبیین شایستگی‌های موردنیاز مدیران منابع انسانی برای بهره‌گیری مؤثر، اخلاقی و راهبردی از این فناوری‌ها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی و تبیین شایستگی‌های مدیران منابع انسانی در عصر همکاری با عامل‌های هوشمند مستقل در بانک‌ها بود.
روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث ماهیت، اکتشافی و مبتنی بر راهبرد تحلیل مضمون است. جامعه هدف شامل مدیران و کارشناسان کلیدی بانک‌های پارسیان و پاسارگاد بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، ۱۵ مشارکت‌کننده تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری گردید و برای تحلیل نظام‌مند داده‌ها، از نرم‌افزار MAXQDA بهره گرفته شد.
یافته­ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که شایستگی‌های مدیران منابع انسانی در این عصر در قالب سه مضمون فراگیر قابل تبیین است: 1) شایستگی‌های مدیریت استراتژیک منابع انسانی با رویکرد هوشمند، 2) شایستگی‌های نظارتی، قضاوتی و اخلاقی در همکاری با عامل‌های هوشمند، و 3) شایستگی‌های رهبری و مدیریت تغییر در اکوسیستم همکاری انسان و هوش مصنوعی.
نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مواجهه با هوش مصنوعی، پارادایم شایستگی در مدیریت منابع انسانی را از مدل‌های عملیاتی به سمت مدل‌های استراتژیک-دیجیتال سوق داده است. بر این اساس، موفقیت در گذار به بانکداری هوشمند، مستلزم بازتعریف نقش مدیران منابع انسانی به عنوان رهبران تحول دیجیتال است که توانایی بالانس میان کارایی الگوریتم‌ها و ملاحظات اخلاقی (مانند عدالت و شفافیت) را دارا باشند.
کلیدواژه‌ها
شایستگی‌های­مدیران منابع انسانی
عامل‌های هوشمند مستقل
هوش مصنوعی
تحول دیجیتال
موضوعات
-      اکبری امامی، شهناز؛ جامی پور، مونا. و فتحی، سارا. (1402). طراحی چارچوب بکارگیری هوش مصنوعی در مدیریت منابع انسانی: رویکردی اکتشافی. مدیریت منابع انسانی پایدار،5(9):263-284. https://doi.org/10.22080/shrm.2023.4416
-      پدرامی، محمد. و واعظی، سیدکمال.(1403). فراترکیب مدیریت چالش های اخلاقی هوش مصنوعی در منابع انسانی: ارائه ­یک چارچوب جامع . فصلنامه مدیریت هوشمند سرمایه انسانی ،1(3) :56-29 http//doi.org/10.22034/imhr.2025.527039.1029
-      ذهابی، هادی؛ مهتدی، محمد مهدی؛ صفیان، مهدی. و طاهری، علی. (1404). نقش رهبری دیجیتال در تقویت همسویی استراتژیک مبتنی بر هوش مصنوعی در سازمان های دولتی ایران با روش نظریه داده بنیاد . فصلنامه مدیریت هوشمند سرمایه انسانی. 2(6): 92-65.  https://doi.org/10.22034/imhr.2026.567063.1054
-      صائمی فر، محمدرضا.(1404). بررسی چالش ها و فرصت های پیاده سازی هوش مصنوعی در نظام آموزش ایران. سومین کنفرانس بین‌المللی مطالعات نوین در روان‌شناسی، علوم تربیتی، علوم اجتماعی و آموزش، تهران. https://civilica.com/doc/2446649
-      عباسی، رسول. و اسماعیلی، محدثه. (1403). هوش مصنوعی و فرایندهای منابع انسانی دیجیتال: کاربردها و چالش‌ها. مطالعات منابع انسانی،14(1):140-116.. https://doi.org/10.22034/jhrs.2024.195965
-      مروت، امیربهادر؛ نظری زاده، فرهاد. و  حقیری دهبارز، احمد. (1403). آینده هوش مصنوعی در صنعت بانکداری در افق 1410 (مطالعه موردی یکی از بانک‌های دولتی ایران). مطالعات راهبردی مالی و بانکی، 2(2): 97–84. https://doi.org/10.22105/fbs.2024.453201.1080
-     Abasi, R. & Esmaeili, M. (2024). Artificial intelligence and digital human resource processes: Applications and challenges. Human Resources Studies, 14(1): 140-116. [in persian] https://doi.org/10.22034/jhrs.2024.195965
-     Akbari Emami, S.H., Jami Pour, Mona. & Fathi, Sara. (2023). Designing a framework for implementing artificial intelligence in human resource management: An exploratory approach. Sustainable Human Resource Management, 5(9): 263–284 .[in persian] https://doi.org/10.22080/shrm.2023.4416
-     Bondarouk, T. & Brewster, C. (2016). Conceptualising the future of HRM and technology. The International Journal of Human Resource Management, 27(21): 2652-2671.
-     Boudreau, J. W., Jesuthasan, R. & Creelman, D. (2022). Work without jobs: How to reboot your organization’s work operating system. MIT Press.
-     Cortellazzo, L., Bruni, E. & Zampieri, R. (2023). Digital transformation and leadership: A systematic literature review. Journal of Business Research, (145): 123-135. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2023.01.015
-     Davenport, T. H. & Miller, S. (2022). Working with AI: Real stories of human–machine collaboration. MIT Sloan Management Review, 63(2): 1–6.
-     Ferrari, A. (2013). DIGCOMP: A Framework for Developing and Understanding Digital Competence in Europe. European Commission Joint Research Centre.
-     Jarrahi, M. H., Lutz, C., Newlands, G., Lee, M. K. & Wolf, C. T. (2023). Algorithmic management in a work context. Big Data & Society, 10(1):124-139. https://doi.org/10.1177/20539517231162972
-     Kane, G. C., Phillips, A. N., Copulsky, J. & Andrus, G. (2019). The Technology Fallacy: How People Are the Real Key to Digital Transformation. MIT Press.
-     Karaferis, D., Balaska, D. & Vasil, P. (2025). Leveraging Artificial Intelligence and Diverse Strategies to Alleviate Burnout and Optimize Workload Management for Nursing Personnel. Clinical Management Journal, 23(4), 187-199.
-     Marler, J. H. & Boudreau, J. W. (2017). An evidence-based review of HR Analytics. The International Journal of Human Resource Management, 28(1): 3–26. https://doi.org/10.1080/09585192.2016.1244699
-     Milojević, N. & Redzepagic, S. (2021). Prospects of artificial intelligence and machine learning application in banking risk management. Journal of central banking theory and practice, 10(3): 41–57. DOI:10.2478/jcbtp-2021-0023
-     Minbaeva, D. (2021). Disrupted HR? Human resource management in the digital age. Human Resource Management Review, 31(1): 100820. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2020.100820
-     Morovat,A. B. , Nazari Zadeh,F. & Haghiri Dehbarez,A. )2024(. The future of artificial intelligence in the banking industry in the horizon of 2030 )A case study of one of Iran's state banks(. Financial and Banking Strategic Studies, 2)2(: 84-97. .[in persian] doi: 10.22105/fbs.2024.453201.1080
-     Pedrami, M. & Vaezi, S. K. (2025). Managing Ethical Dilemmas of AI in HRM: A Meta-Synthesis Toward an Integrative Framework. Intelligent Management of Human Capital, 1 (3): 29-56. .[in persian] http//doi.org/10.22034/imhr.2025.527039.1029
-     Raisch, S. & Krakowski, S. (2021). Artificial intelligence and management: The automation–augmentation paradox. Academy of Management Review, 46(1): 192–210. https://doi.org/10.5465/amr.2018.0072
-     Saimi Far, M. (2025). Examining the challenges and opportunities of implementing artificial intelligence in Iran’s education system. Presented at the Third International Conference on Modern Studies in Psychology, Educational Sciences, Social Sciences, and Education, Tehran.[in persian] https://civilica.com/doc/2446649
-     Shneiderman, B. (2020). Human-centered artificial intelligence: Reliable, fair, and trustworthy. Pearson. doi: 10.1007/978-3-030-57771-1
-     Strohmeier, S. (2020). Digital human resource management: A conceptual clarification. German Journal of Human Resource Management, 34(3): 345–365. https://doi.org/10.1177/2397002220921131
-     Venkatesh, V., Morris, M. G., Davis, G. B. & Davis, F. D. (2003). User acceptance of information technology: Toward a unified view. MIS quarterly, (63):425-478. doi: 10.2307/30036540
-     Vial, G. (2019). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. The Journal of Strategic Information Systems, 28(2): 118-144. doi: 10.1016/j.jsis.2019.01.003
-     Vuorikari, R., Kluzer, S. & Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens. Publications Office of the European Union.
-     Zahabi, A., Mohtadi, M., Safian, M. & Taheri, A. (2025). The Role of Digital Leadership in Strengthening AI-Based Strategic Alignment in Iranian Government Organizations Using the Grounded Theory Approach . Intelligent Management of Human Capital, 2(6): 65-92.[in persian] https://doi.org/10.22034/imhr.2026.56
مدیریت هوشمند سرمایه انسانی
دوره 3، شماره 9 - شماره پیاپی 9
تابستان 1405
صفحه 216-193